/ 257 زمينهء كلّى سوره هرگز . . . آدمى را هرگز قدرت آن نيست كه از سوراخ گمراهى بدون هدايتى از خدا ( البته ) بيرون آيد ، و خدا مردمان را به آن مجبور نمىكند كه چون بيّنه و آيتى بر ايشان نازل شود از آن پيروى كنند ، بعضى از ايشان را مىبينيد كه از آن به هدايت مىرسند ، و بيشترين مردم با هواهاى نفس از آن به گمراهى كشيده مىشوند و با يكديگر اختلاف پيدا مىكنند . هرگز . . . اختلافات ايشان بر سر بينه نيست ، بدان سبب كه بينه آنان را به پرستش خداى يگانه و دور از هر خلاف و اختلاف فرمان مىداد . آيات سورهء بينه در پيرامون اين سه محور بحث مىكند كه اختصاص به بينشهاى فراوانى دارد كه تفصيل آنها در كتاب كريم آمده است ، و نيز از صفات بينه در آن سخن مىرود : در فرستاده‌اى تجسم پيدا مىكند كه حامل كتابى از جانب خداوند متعال و از هر ناروا و باطلى پاك است و مردمان را به يگانه شمردن خدايى دعوت مىكند كه از هر شايبهء مادّى مبرّى است . آن اختلافى كه ميان ايشان به راه افتاد ، به قرآن باز مىگردد كه بنا بر آن بدترين مردمان كسى است كه به رسالتهاى خدا كافر شود ، خواه از اهل كتاب بوده باشد و خواه از مشركان ، و بهترين / 258 مردمان آن مؤمنان‌اند كه خدا بهشت جاودانى را به پاداش به ايشان مىبخشد ، و از آنان خرسند است و خرسندى خود را از ايشان بهرهء آنان قرار مىدهد ، و اين همه نتيجهء هراس و خشيتى است كه از خداى متعال دارند .